|
نگارش یافته توسط Administrator
|
|
12 دی 1387 ساعت 07:44 |
|
گزارشي از سلسله نشست هاي كرسي نظريه پردازي حكمت وفلسفه اسلامي
نويسنده: سيد جواد ميرخليلي
اشاره: اين نوشتار، گزارشي از هشتمين نشست از سلسله نشست هاي كرسي نظريه پردازي حكمت و فلسفه اسلامي است كه با حضور آقايان حجت الاسلام دكتر احمد واعظي، به عنوان نظريه پرداز، دكتر سيدصادق حقيقت، به عنوان ناقد و حجت الاسلام دكتر نجف لك زايي، به عنوان دبير علمي نشست، در روز پنجشنبه ۲۱ آذرماه، به همت مجمع عالي حكمت اسلامي در سالن همايش هاي دارالشفاء برگزار شد.
در آغاز اين نشست، حجت الاسلام و المسلمين دكتر نجف لك زايي، دبير علمي اين نشست، به عنوان پيش درآمدي براي ورود به بحث امكان فلسفه سياسي اسلام گفت: سياست در فرهنگ و تمدن اسلامي از سطوح مختلفي برخوردار مي باشد كه بر حسب آن، دانش هاي مختلفي مثل فقه سياسي، كلام سياسي و اخلاق سياسي شكل گرفته است كه از جمله آنها فلسفه سياست است. ما در تاريخ دانش هاي اسلامي، شاهد تبلور و رشد دانش هاي بسياري پيرامون سياست بوده ايم و اصل وجود فلسفه سياسي اسلامي، مورد اتفاق دانشمندان و متفكران مسلماني همچون: فارابي، ابوعلي سينا، شيخ اشراق، صدرالمتالهين، حضرت امام خميني(ره) و ديگران بوده است.
چنان چه معلم ثاني، ابونصر فارابي در كتاب احصاء العلوم، هنگامي كه از علم مدني صحبت مي كند، از دو دانش فقه سياسي و فلسفه سياسي ياد مي كند. يا در مباحث بوعلي سينا، ما فلسفه سياسي داريم. در مباحث شيخ اشراق يا در دوره جديد، مثل حضرت امام، مباحثي در حوزه فلسفه سياسي اسلامي داشتند. ما در اين نشست به موضوعاتي در رابطه با مرزهاي دانش سياست اسلامي و نقد امكان فلسفه سياسي اسلام و امكان فلسفه سياسي اسلامي مي پردازيم. آن چه بحث امروز بر سر آن است، مسائلي مي باشد كه مربوط به حدود و ثغور دانشي با عنوان فلسفه سياسي اسلام يا اسلامي خواهد بود. در مورد فلسفه سياسي اسلامي يا اسلام، اختلافي صورت گرفته است.
عده اي گفتند ما فلسفه اسلامي داريم، ولي فلسفه سياسي اسلام نداريم.اگر از مدل هاي به كار رفته توسط خود فيلسوفان استفاده كنيم، يكي از اين مدل ها علل اربعه است. فيلسوفان مي گفتند هر چه كه حادث باشد،و سياست حادث است، عللي دارد و بايد علل چهارگانه را جست و جو كرد كه عده اي بر اساس اين علل اربعه، وجود فلسفه سياسي را تبيين كردند.
در ادامه اين نشست علمي، حجت الاسلام والمسلمين دكتر احمد واعظي، به عنوان نظريه پرداز به بيان نظرات خود در رابطه با امكان فلسفه سياسي اسلام و مفهوم و معاني آن پرداخت و گفت: فلسفه سياسي اسلام، مضموني معنادار، موجه و قابل دستيابي است و پسوند اسلام در اين تركيب، نه موجب قلب ماهيت فلسفه سياسي است و نه مركب را از مسلك فلسفه سياسي بودن خارج مي سازد.
اين فلسفه (فلسفه سياسي)، سه ضلع مباحث توصيفي، تحليلي و هنجاري دارد. فلسفه سياسي اسلام، قابل دست يافتن است و دلايلي كه بر نبود امكان اين نظريه، اقامه شده است، غيرقابل قبول و بي توجيه مي باشد. در بعد تحليلي فلسفه سياسي اسلام، مفاهيم كليدي سياست همانند: قدرت، حاكميت، اقتدار، دولت، الزام سياسي و مفاهيم ديگري بررسي مي شود. تلاش براي تشخيص نظام سياسي مطلوب و بهترين راه براي سامان دادن به مناسبات سياسي براي رسيدن به خير و صلاح، در مباحث هنجاري (normative) فلسفه سياسي مطرح مي شود. در رابطه با فلسفه سياسي اسلام، سه نقد و اشكال اساسي وارد شده است كه هر سه نقد، قابل پاسخ گويي و رد مي باشد. هر فلسفه سياسي، قيدي ارزشي است؛ بنابراين، فلسفه هاي فراواني از لحاظ ارزشي داريم؛ از قبيل: فلسفه سياسي اسلامي، فلسفه سياسي ليبراليسمي و ////
اين كه عده اي، فلسفه سياسي را دانشي عقلي مي پندارند و فلسفه سياسي اسلام را به گونه اي، محلي كردن بحث و خارج كردنش از شمول جهاني مي دانند، امر اشتباهي است؛ زيرا تاريخ فلسفه هاي سياسي از گذشته تاكنون، بيانگر اين واقعيت است كه اين دانش، تماماً مبتني بر برهان و روش استنتاج عقلي نيست. در نتيجه، در فلسفه هاي قراردادگرايي، همانند فلسفه هابز يا جان لاك، پيش فرض هايي مطرح شده است كه هيچ گاه، دليل عقلي بر اثبات آنها بيان نمي شود و حتي در نظريه عدالت جان رالز تصريح شده است كه اين نظريه، مبتني بر استنتاج عقلي نيست؛ بلكه برخاسته از قرارداد است. گروه ديگري نيز سعي كرده اند تا با تفكيك بين فلسفه سياسي اسلامي و فلسفه سياسي اسلام، اثبات كنند كه اسلام، فلسفه سياسي ندارد؛ در حالي كه ارائه يك فلسفه سياسي با استفاده روشمند و اجتهادي از آيات و روايات را نمي توان با وصف اسلامي خواند، بلكه چنين چيزي مانند فلسفه سياسي اسلام مي باشد.
در ادامه اين نشست، دكتر سيد صادق حقيقت به عنوان ناقد به بيان نظرات خود در نقد بيانات دكتر واعظي پرداخت و گفت: برخلاف نظر ايشان، كاركرد فلسفه سياسي، سه ضلع نيست و در ضمن، فلسفه سياسي وجود ندارد؛ بدين صورت كه ارزش ها را از دين بگيريم؛ زيرا اين بحث، در جايگاه فلسفه كلام مطرح مي شود و نه فلسفه سياست. ما مي بايست ميان ابعاد سياسي فلسفه و فلسفه سياسي اسلام تفاوت قائل شويم؛ زيرا امكان فلسفه سياسي اسلام، محل بحث ما مي باشد. اسلام، چيزي است كه در عالم ثبوت از اين دين الهي وجود دارد، اما درك مسلمانان از اين دين با وصف به اسلامي شناخته مي شود؛ بنابراين نمي توان نظر يك دانشمند را به اسلام منتسب نمود. بايد در اين جا اشاره كنم كه گزاره هايي را كه در فلسفه سياسي با برهان هاي عقلي، بحث مي شود، ديگر متصف به اسلامي و غير اسلامي نمي شود. همچنين بايد به اين مطلب نيز توجه كرد كه فلسفه سياسي به حسب پيش فرض هاي اخذ شده از قرآن و روايات مي تواند اسلامي باشد، اما نظريه پرداز با بيان اين كه فلسفه سياسي اسلام، شامل سه ضلع تحليل، توصيف و هنجار است، اعتقاد به اين نكته دارد كه مي بايست براي توليد فلسفه سياسي اسلام، هنجارها را از دين گرفت؛ در حالي كه بايد از ايشان سؤال كرد كه آيا اين هنجارها را طبق عقل از دين مي گيريد يا تنها به دليل تعبدي بودن اگر به ياري و كمك عقل باشد، ديگر وصف اسلامي براي چيست و اگر تعبدي باشد، اين، همان كلام سياسي است؛ و نه فلسفه سياسي.
در رابطه با يكي ديگر از اضلاع سه گانه اي كه دكتر واعظي اشاره كردند، نيز بايد بگويم كه تحليل، سنخيتي با توصيف و هنجار ندارد؛ علاوه بر اين كه در حوزه فلسفه، دو مكتب عمده قاره اي و تحليلي وجود دارد كه هر كدام از اين سه ضلع، در يكي از اين دو مكتب عمده، مطرح مي باشد؛ در حالي كه بايد اين سه ضلع را به صورتي بيان كرد كه به يكي از اين مكاتب بازگشت نمايد.
چاپ | ارسال
|
آثار گفتاري 
